Yoğunluk Analizi

1. Genel Çerçeve

Bu metodoloji notu, Türkiye Linç Haritası (TLH) veri tabanında kayıtlı 1.681 vakanın il bazında nüfusa oranlanmış yoğunluk analizinde izlenen adımları ve alınan analitik kararları belgelemektedir. Analizin amacı, farklı nüfus büyüklüklerine sahip iller arasında karşılaştırılabilir bir yoğunluk ölçüsü üretmek ve linç girişimlerinin coğrafi dağılımını nüfus büyüklüğünden bağımsız olarak değerlendirmektir.

Analizin tüm aşamaları R 4.6.0 istatistik ortamında gerçekleştirilmiştir.

2. Veri Kaynakları

2.1 TLH Vaka Veri Tabanı

Analizin temel veri kaynağı TLH vaka veri tabanıdır. Veri tabanı 1935–2023 dönemini kapsayan toplam 1.681 kayıttan oluşmakta olup her kayıt için olay tarihi, il bilgisi ve vaka özellikleri yer almaktadır. Tarih bilgisi iki ayrı sütunda yer almaktadır: olayın başlangıç tarihi ve bitiş tarihi. Analizde olay bitiş tarihi esas alınmıştır.

2.2 TÜİK İl Bazında Nüfus Verileri

Nüfus verisi Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) kaynaklı il bazında nüfus dağılımı dosyasından alınmıştır. 1935–1990 dönemi için genel nüfus sayımı yıllarını (her beş yılda bir), 2007–2025 dönemi için ise yıllık Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerini kapsamaktadır. 1990–2007 arası dönemde yıllık nüfus verisi bulunmamakta olup bu boşluk en yakın yıl eşleştirmesi yöntemiyle giderilmiştir.

3. Yoğunluk Hesabı

Vaka yoğunluğu, standart epidemiyolojik insidans oranı formülü kullanılarak hesaplanmıştır: belirli bir il ve yılda kayıtlanan vaka sayısı, o ilin ilgili yıldaki nüfusuna bölünmüş ve 100.000 ile çarpılmıştır. Bu oran, 100.000 kişi başına düşen kayıtlı linç girişimi olayı sayısını ifade etmekte ve farklı nüfus büyüklüğüne sahip iller arasında karşılaştırma yapılmasına olanak tanımaktadır.

Oran = (Vaka Sayısı / İl Nüfusu) × 100.000

Hesaplamalarda toplam il nüfusu (şehir ve kır toplamı) esas alınmıştır. Oranın yorumlanmasında bazı kavramsal hususların göz önünde bulundurulması gerekmektedir:

• Oran, linç girişimi olayı başına hesaplanmaktadır; tek bir olayda birden fazla kişinin hedef alınmış olabileceği göz önüne alındığında bu oran kişi başına risk ölçüsü değildir.
• Veri tabanı linç girişimlerini kapsamakta olup tamamlanmış olaylarla sınırlı değildir.
• Nüfusu küçük illerde az sayıda vaka yüksek yoğunluk oranı üretebilmekte olduğundan yoğunluk tablolarında minimum vaka eşiği uygulanmıştır.

4. Doğrulama

Analiz bulgularının güvenilirliğini teyit etmek amacıyla 10 örneklemli manuel doğrulama testi uygulanmıştır. Her örneklem için vaka sayısı TLH ham verisiyle, nüfus değeri kaynak Excel dosyasıyla karşılaştırılmış ve oran değeri formül yardımıyla bağımsız olarak yeniden hesaplanmıştır. On örneklemin tamamında nüfus değerleri ve oran hesapları kaynak verilerle tam örtüşme göstermiştir.