Neden Gazete?

Bu arşivdeki her vaka bir gazete haberinden geliyor. Bu, hem yöntemin gücü hem de sınırlılığının başlangıç noktası.

Gazeteyi Neden Seçtik

Linç vakalarına ilişkin sistematik bir devlet kaydı yok. Türkiye'de adli dosyalar kapalı, polis kayıtları erişime kapalı, yerel yönetim arşivleri dağınık. Geriye kalan en kapsamlı ve karşılaştırılabilir kaynak, günlük basın.

Charles Tilly'nin sosyal hareketler üzerine geliştirdiği Protesto Olayı Analizi (PEA) çerçevesi, bu gerçeklikten yola çıkıyor: Gazete taramaları, büyük ölçekli toplumsal olaylara dair başka hiçbir kaynağın sunamayacağı kapsamlı ve tutarlı bir örneklem sunuyor. PEA, o tarihten bu yana onlarca ülkede — Yunanistan'dan Çin'e, Belarus'tan Almanya'ya — uygulandı ve yöntemi seçim yanlılığı da dahil olmak üzere kapsamlı biçimde test edildi (Earl ve diğerleri, 2004).

Gazetede Çıkmayan Ne Var

Gazete haberlerine dayanan her arşiv gibi bu arşiv de bir temsil sorunuyla yüzleşmek zorunda.

Araştırmalar, medyanın tüm olayları eşit biçimde haberleştirmediğini gösteriyor: Büyük ölçekli, görsel açıdan çarpıcı ve organize faillerin dahil olduğu vakalar daha kolay haber oluyor. Küçük ölçekli, yerel, "sıradan" kalabalık şiddeti çoğunlukla görünmüyor (McCarthy ve diğerleri, 2008).

Türkiye'ye özgü bir sorun bunu katmerliyor: Özellikle 2016 sonrasında basın özgürlüğüne yönelik kısıtlamalar, Kürt vatandaşlara, Suriyeli ve Afganlı mültecilere, LGBTİ+ bireylere yönelik şiddetin ana akım gazetelerde yer bulmasını fiilen engelledi. Bu arşivin Gerda Henkel projesi kapsamında yürütülen ilk veri toplama aşamasında — Cumhuriyet, Milliyet ve Akşam taranırken — Hande Kader'e yönelik linç saldırısı, Berkin Elvan protestocularına yapılan toplu saldırılar ve Gezi sürecindeki kalabalık şiddeti bu gazetelerin arşivinde yer bulmamıştı. Aynı olaylar eleştirel gazetelerde mevcuttu.

Bu nedenle arşiv, iki ayrı gazete setiyle kuruldu: Merkez-siyasi ulusal gazeteler (Cumhuriyet, Milliyet, Hürriyet — 1.304 vaka) ve insan hakları odaklı eleştirel gazeteler (Bianet, BirGün, Evrensel, Gazete Duvar, Radikal, Özgür Gündem — 344 vaka).

Ödeme Duvarı Sorunu

Arşivdeki 1.384 vakaya ait birincil URL'nin 549'u — yaklaşık %40'ı — Cumhuriyet ve Milliyet'in abonelik gerektiren dijital arşivlerine (e-gazete) işaret ediyor. Bu linklere kamudan doğrudan erişim mümkün olmayabilir. Vakanın doğruluğundan değil, gazetenin arşivleme politikasından kaynaklanıyor; araştırmacılar üniversite kütüphaneleri ya da kurumsal arşiv sistemleri üzerinden erişim sağlayabilir.

Arşiv Boşlukları

1930'larda yalnızca 2, 1940'larda yalnızca 2 vaka kayıtlı. Bu, söz konusu dönemde linç vakasının az olduğu anlamına gelmiyor. Dijital arşivlerin bu yıllara ait tarama kapasitesi oldukça sınırlı; 1942 öncesi için İstanbul Üniversitesi'nin dijital veri tabanı kullanıldı ancak bu veri tabanı anahtar kelime aramasına izin vermiyor, manuel tarama gerektiriyor. Bu dönem için veri toplama çalışması devam ediyor.

301 vaka için ise hiçbir URL kaydı mevcut değil. Bu vakaların bir kısmı baskı arşivlerinden, bir kısmı ise artık erişilemeyen dijital kaynaklardan derlendi.

Gazete arşivi mükemmel bir kaynak değil. Ama mevcut koşullarda en sistematik, en karşılaştırılabilir ve en geniş kapsamlı kaynak. Önemli olan bu sınırları saklamak değil — açıkça ortaya koymak.

Bu arşiv, gazetenin gösterdiği kadarıyla Türkiye'de linç şiddetinin görünür kısmını sunuyor. Görünmez kalan kısım, araştırmanın bir sonraki katmanı.